Vrijheid van onderwijs als fundament van het Nederlandse onderwijs
De Nederlandse overheid beschrijft vrijheid van onderwijs als een grondrecht. Iedereen kan een school oprichten, en de overheid financiert zowel openbare als bijzondere scholen zolang aan bepaalde eisen is voldaan.
Artikel 23 van de Grondwet bepaalt dat het geven van onderwijs vrij is, maar onder toezicht van de overheid staat. Voor onderwijs dat overheidsfinanciering ontvangt, zijn kwaliteitseisen bij wet vastgelegd.
Het belangrijke punt is dat de staat niet één onderwijsmethode voorschrijft.
Openbare scholen en bijzondere scholen
| Soort | Oprichting en bestuur | Geloof of levensovertuiging | Overheidsfinanciering |
|---|---|---|---|
| Openbaar | Meestal opgericht en bestuurd door een overheid zoals de gemeente | Niet gebaseerd op een bepaald geloof of een bepaalde overtuiging; open voor alle kinderen | In aanmerking als aan de eisen is voldaan |
| Bijzonder | Meestal opgericht en bestuurd door particulieren zoals ouders | Sommige scholen zijn gebaseerd op een geloof of levensovertuiging; andere zijn gericht op een onderwijsvisie | In aanmerking als aan de eisen is voldaan |
Volgens de toelichting van de Nederlandse overheid zijn openbare scholen toegankelijk ongeacht geloof of levensovertuiging. Bijzondere scholen kunnen gebaseerd zijn op religieuze of levensbeschouwelijke grondslagen. Er zijn ook bijzondere scholen die niet religieus zijn en die rond een bepaalde onderwijsvisie kunnen worden geleid. Beide soorten kunnen overheidsfinanciering ontvangen als aan de eisen is voldaan.
Neem niet op grond van het woord 'particuliere school' alleen aan dat de opzet overal gelijk is, bijvoorbeeld in Japan.
Scholen verschillen naar onderwijsvisie
De Nederlandse overheid noemt montessori, dalton, freinet, jenaplan en steiner als voorbeelden van bepaalde onderwijsvisies. Zowel openbare als bijzondere scholen kunnen een bepaalde visie hanteren. Scholen in hetzelfde land kunnen dus verschillen in hoe ze lesgeven en wat ze benadrukken.
De naam van een onderwijsvisie alleen zegt echter niet hoe een school werkelijk is. Ook scholen die hetzelfde concept noemen, verschillen in leeftijdsgroepering, lesopzet, beoordeling, huiswerk en samenwerking met ouders. Dat moet per school worden nagegaan.
Het voorbeeld van montessori en dalton
De Nederlandse Montessori Vereniging beschrijft montessorionderwijs als leren waarbij het kind zelf de leiding neemt, en noemt als doel het opleiden van zelfstandige, bewuste jongeren die willen leren.
De Nederlandse Dalton Vereniging zegt dat Parkhurst, de grondlegger, niet heeft voorgeschreven hoe onderwijs georganiseerd moet worden, en noemt vijf waarden voor daltononderwijs: samenwerken, vrijheid en verantwoordelijkheid, zelfstandigheid, reflectie en effectiviteit. Vrijheid wordt niet uitgelegd als toestemming om alles te doen, maar als een kader van materialen, deadlines, afspraken en schoolregels waarbinnen kinderen leren hoe ze vrijheid gebruiken.
Beide zijn de eigen beschrijvingen van de verenigingen en geen beoordelingen door derden. Kijk daarom niet alleen naar de woorden van de visie, maar ook naar hoe een school die in de dagelijkse lessen in de praktijk brengt.
Wat is jenaplan?
De Nederlandse Jenaplan Vereniging beschrijft jenaplan als een concept dat niet alleen uitgaat van hoe onderwijs wordt georganiseerd, maar van vragen over hoe we naar mensen kijken, hoe we samenleven en hoe we denken over onderwijs en opvoeding.
Genoemde praktijken zijn onder meer stamgroepen met kinderen van verschillende leeftijden, gesprek, spel, werk, viering, wereldoriëntatie en de school als leef- en leergemeenschap. De vereniging legt ook uit dat jenaplan weliswaar een gemeenschappelijke kern heeft, maar geen vaste blauwdruk is die elke school op dezelfde manier uitvoert.
Met andere woorden: alleen aan de naam jenaplan kunt u niet afleiden hoe een klas er in detail uitziet.
Waar u op let bij het kiezen van een school
Invalshoeken die elk gezin kan gebruiken
Het Nederlandse stelsel is niet zomaar naar andere landen, zoals Japan, over te brengen. Toch kan elk gezin dezelfde invalshoek gebruiken: kijk niet alleen naar de naam van een school of het merk van een onderwijsmethode, maar naar de match met hoe het kind echt leert.
Bij het kiezen van een school of docent helpt het om te letten op in welke omgeving uw kind zich goed kan concentreren, wanneer uitleg helpt, wanneer het meer leert door zelf te proberen en of het van groepsactiviteiten houdt.
Petra Tutors hecht om dezelfde reden belang aan de match tussen kind en docent: dezelfde methode past niet bij elk kind.
Samenvatting
Het Nederlandse onderwijs alleen via jenaplan begrijpen, is niet genoeg. Daarachter ligt vrijheid van onderwijs, en openbare scholen, bijzondere scholen, scholen op grond van een geloof of levensovertuiging en scholen met uiteenlopende onderwijsvisies bestaan naast elkaar.
Ook jenaplan is één concept binnen die diversiteit. Het is belangrijk niet op de naam alleen te oordelen, maar na te gaan hoe de school in de praktijk werkt en hoe goed die bij uw kind past.
Bronnen
- Government of the Netherlands | Freedom of education
- Government of the Netherlands | Public-authority and private schools
- Overheid.nl | Grondwet (Constitution of the Netherlands), Article 23
- Nederlandse Jenaplan Vereniging | Verken het concept
- Nederlandse Montessori Vereniging | Montessori
- Nederlandse Dalton Vereniging | Over Dalton
